N-Town Cycle, Play 29

[The Second Passion Play: Herod's Boasting and the Trial Before Annas and Caiphas]

What tyme ŝat processyon is enteryd into ŝe place and ŝe Herowdys takyn his schaffalde, and Pylat, and Annas and Cayphas here schaffaldys also, ŝan [xal] come ŝer an exposytour in doctorys wede, ŝus seyng:

  1  CONTEMPLACIO. Sofreynes and frendys, 3e mut alle be gret with gode!
  2  Grace, love, and charyté evyr be 3ou among.
  3  ŝe maydenys sone preserve 3ou ŝat for man deyd on rode;
  4  He ŝat is o God in personys thre defende 3ou fro 3oure fon.

  5  Be ŝe leue and soferauns of allmythty God,
  6  We intendyn to procede ŝe matere ŝat we lefte ŝe last 3ere.
  7  Wherefore we beseche 3ow ŝat 3oure wyllys be good
  8  To kepe ŝe Passyon in 3oure mende, ŝat xal be shewyd here.

  9  The last 3ere we shewyd here how oure Lord for love of man
 10  Cam to ŝe cety of Jherusalem mekely his deth to take;
 11  And how he made his Mawndé, his body 3evyng ŝan
 12  To his apostelys, evyr with us to abydyn for mannys sake.

 13  In ŝat Mawndé he was betrayd of Judas, ŝat hym solde
 14  To ŝe Jewys for xxxti platys, to delyvyr hym ŝat nyth.
 15  With swerdys and gleyvys [to] Jesu they come with ŝe tretour bolde,
 16  And toke hym amongys his apostelys about mydnyth.

 17  Now wold we procede how he was browth ŝan
 18  Beforn Annas and Cayphas, and syth beforn Pylate,
 19  And so forth in his Passyon, how mekely he toke it for man;
 20  Besekyng 3ou for mede of 3oure soulys to take good hede ŝeratte.

Here ŝe Herowndys xal shewe hymself and speke:

 21  HEROWDYS Now sees of 3oure talkyng and gevyth lordly audyence!
 22  Not o word, I charge 3ou ŝat ben here present;
 23  Noon so hardy to presume in my hey presence
 24  To onlose hese lyppys ageyn myn intent!
 25  I am Herowde, of Jewys kyng most reverent,
 26  ŝe lawys of Mahownde my powere xal fortefye;
 27  Reverens to ŝat lord of grace moost excyllent,
 28  For by his powere allŝinge doth multyplye.

 29  3ef ony Crystyn be so hardy his feyth to denye,
 30  Or onys to erre ageyns his lawe,
 31  On gebettys with cheynes I xal hangyn hym heye,
 32  And with wylde hors ŝo traytorys xal I drawe!
 33  To kylle a thowsand Crystyn I gyf not an hawe!
 34  To se hem hangyn or brent to me is very plesauns;
 35  To dryvyn hem into doongenys, dragonys to knawe,
 36  And to rend here flesche and bonys onto here sustenauns!

 37  Johan ŝe Baptyst crystenyd Cryst, and so he dede many on;
 38  ŝerfore myself dede hym brynge o dawe.
 39  It is I ŝat dede hym kylle, I telle 3ou everychon,
 40  For and he had go forth, he xuld a dystroyd oure lawe.

 41  Whereas Crystyn apperyth, to me is gret grevauns;
 42  It peynyth myn hert of tho tretowrys to here
 43  For ŝe lawys of Mahownde I have in governawns,
 44  ŝe which I wele kepe—ŝat lord hath no pere;
 45  For he is god most prudent.
 46  Now I charge 3ou, my lordys ŝat ben here,
 47  Yf any Crystyn doggys here doth apere,
 48  Bryng ŝo tretorys to my hey powere,
 49  And ŝei xal haue sone jewgement!

 50  PRIMUS MILES My sovereyn lord, heyest of excillens,
 51  In 3ou all jewgdment is termynabyle.
 52  All Crystyn doggys ŝat do not here dyligens,
 53  3e put hem to peynes ŝat ben inportable.

 54  SECUNDUS MILES Noŝing in 3ou may be more comendable
 55  As to dysstroye ŝo traytorys ŝat erre
 56  Ageyn oure lawys, ŝat ben most profytable.
 57  Be rythwysnesse ŝat lawe 3e must proferre.

 58  REX HEROW[DE] Now be gloryous Mahownd, my sovereyn savyour,
 59  These promessys I make as I am trewe knyth:
 60  ŝoo ŝat excede his lawys be ony errour,
 61  To ŝe most xamefullest deth I xal hem dyth!
 62  But o thyng is sore in my gret delyte:
 63  ŝere is on Jesus of Nazareth, as men me tellyth.
 64  Of ŝat man I desyre to han a sythte,
 65  For with many gret wondrys oure lawe he fellyth.

 66  The Son of God hymself he callyth,
 67  And Kyng of Jewys he seyth is he;
 68  And many woundrys of hym befallyth.
 69  My hert desyryth hym for to se.
 70  Serys, yf ŝat he come in his cowntré,
 71  With oure jurresdyccyon loke 3e aspye,
 72  And anon ŝat he be brouth onto me;
 73  And he trewth myself ŝan xal trye.

 74  PRIMUS MILES Tomorwe my jorné I xal begynne,
 75  To seke Jesus with my dew dilygens.
 76  3yf he come 3oure provynce withinne,
 77  He xal not askape 3oure hey presens.

 78  SECUNDUS MILES Myn soverdyn, ŝis is my cowncel ŝat 3e xal take:
 79  A man ŝat is bothe wyse and stronge
 80  Thurwe all Galylé a serge to make
 81  Yf Jesu be enteryd 3oure pepyl among.
 82  Correcte hese dedys ŝat be do wronge,
 83  For his body is vndyr 3oure baylé—
 84  As men talkyn hem among
 85  ŝat he was born in Galylé.

 86  Thanne of ŝese materys, serys, take hede.
 87  For a whyle I wele me rest.
 88  Appetyde requyryth me so, indede,
 89  And fesyk tellyth me it is ŝe best.

Here xal a massanger com into ŝe place rennyng and criyng, “Tydyngys! Tydyngys!,” and so rowndabowth ŝe place, “Jesus of Nazareth is take! Jesus of Nazareth is take!” and forthwith heylyng ŝe prynces, ŝus seyng:

 90  MASSANGER All heyle, my lordys, princys of prestys!
 91  Sere Cayphas and Sere Annas, lordys of ŝe lawe,
 92  Tydyngys I brynge 3ou, reseyve hem in 3oure brestys:
 93  Jesus of Nazareth is take! ŝerof 3e may be fawe.

 94  He xal be browth hedyr to 3ou anon,
 95  I telle 3ou trewly, with a gret rowth.
 96  Whan he was take, I was hem among,
 97  And [ŝat I was] ner to kachyd a clowte:

 98  Malcus bar a lanterne and put hym in pres;
 99  Anoon he had a towche, and of went his ere!
100  Jesus had his dyscyple put up his swerd and ces,
101  And sett Malcus ere ageyn as hool as it was ere.

102  So moty the, methowut it was a strawnge syth.
103  Whan we cam fyrst to hym he cam vs ageyn
104  And haskyd whom we sowth ŝat tyme of nyth.
105  We seyd, “Jesus of Nazareth; we wolde haue hym fayn,”

106  And he seyd, “It is I ŝat am here in 3oure syth.”
107  With ŝat word we ovyrthrowyn bakward everychon,
108  And some on here bakkys lyeng upryth;
109  But standyng upon fote manly ŝer was not on.

110  Cryst stod on his fete, as meke as a lom,
111  And we loyn stylle lyche ded men tyl he bad us ryse.
112  Whan we were up, fast handys we leyd hym upon;
113  But 3et methought I was not plesyd with ŝe newe gyse.

114  Therfore takyth now 3oure cowncel and avyse 3ou ryth weyl,
115  And beth ryth ware ŝat he make 3ou not amat.
116  For, be my thryfte, I dare sweryn at ŝis seyl,
117  3e xal fynde hym a strawnge watt.

Here bryng ŝei Jesus beforn Annas and C[ayphas], and on xal seyn ŝus:

118  Lo, lo, lordys, here is ŝe man
119  ŝat 3e sent vs fore.
120  ANNAS. ŝerfore we cone 3ou thanke than,
121  And reward 3e xal haue ŝe more.

122  Jesus, ŝu are welcome hedyr to oure presens.
123  Ful oftyntymes we han ŝe besyly do sowth.
124  We payd to ŝi dyscyple for ŝe thretty pens,
125  And as an ox or an hors we trewly ŝe bowth.

126  ŝerfore now art oure as ŝu standyst us before.
127  Sey why ŝu ast trobelyd us and subuertyd oure lawe.
128  ŝu hast ofte concludyd us, and so ŝu hast do more;
129  Wherefore it were ful nedful to bryng ŝe a dawe.

130  CAYPHAS. What arn ŝi dysciplys ŝat folwyn ŝe aboute?
131  And what is ŝi doctryne ŝat ŝu dost preche?
132  Telle me now somewhath and bryng us out of doute
133  ŝat we may to othere men ŝi prechyng forth teche.

134  JES[US]. Al tymes ŝat I haue prcchyd, opyn it was don
135  In ŝe synagog or in ŝe temple, where ŝat all Jewys com.
136  Aske hem what I haue seyd, and also what I haue don;
137  ŝei con telle ŝe my wordys, aske hem everychon.

138  PRIMUS JUDEUS What, ŝu fela, to whom spekyst ŝu?
139  Xalt ŝu so speke to a buschop?
140  ŝu xalt haue on ŝe cheke, I make avow,
141  And 3et ŝerto a knok!

Here he xal smyte Jesus on ŝe cheke.

142  JESUS Yf I haue seyd amys,
143  ŝerof wytnesse ŝu mayst bere.
144  And yf I haue seyd but weyl in ŝis,
145  ŝu dost amys me to dere.

146  ANNAS Serys, takyth hed now to ŝis man,
147  ŝat he dystroye not oure lawe.
148  And brynge 3e wytnesse a3ens hym ŝat 3e can,
149  So ŝat he may be browt of dawe.

150  PRIMUS DOCTOR Sere, ŝis I herd hym with his owyn mowth seyn:
151  “Brekyth down ŝis temple without delay,
152  And I xal settyn’t up ageyn
153  As hool as it was be ŝe thrydde day.”

154  SECUNDUS DOCTOR 3a, ser, and I herd hym seyn also
155  ŝat he was ŝe Sone of God.
156  And 3et many a fole wenyth so!
157  I durst leyn ŝeron myn hod.

158  TERCIUS DOCTOR 3a, 3a! And I herd hym preche meche ŝing
159  And a3ens oure lawe every del,
160  Of wheche it were longe to make rekenyng
161  To tellyn all at ŝis seel.

162  CAYPHAS What seyst now, Jesus? Whi answeryst not?
163  Heryst not what is seyd a3ens ŝe?
164  Spek, man, spek! Spek, ŝu fop!
165  Hast ŝu scorn to speke to me?
166  Heryst not in how many thyngys ŝei ŝe acuse?

167  Now I charge ŝe and conjure be ŝe sonne and ŝe mone
168  ŝat ŝu telle us and ŝu be Goddys sone.

169  JESUS Goddys sone I am, I sey not nay to ŝe;
170  And ŝat 3e all xal se at Domysday,
171  Whan ŝe Sone xal come in gret powere and magesté
172  And deme ŝe qweke and dede, as I ŝe say.

173  CAYPHAS A! Out! Out! Allas, what is ŝis?
174  Heryth 3e not how he blasfemyth God?
175  What nedyth us to haue more wytness?
176  Here 3e han herd all his owyn word.

177  Thynk 3e not he is worthy to dey?

Et clamabunt omnes:

178  [OMNES. ] 3ys, 3ys, 3ys! All we seye he is worthy to dey! 3a, 3a, 3[a]!

179  ANNAS Takyth hym to 3ow and betyth hym somdel
180  For hese blasfemyng at ŝis sel! 

Here ŝei xal bete Jesus about ŝe hed and ŝe body, and spyttyn in his face, and pullyn hym down, and settyn hym on a stol, and castyn a cloth ouyr his face; and ŝe fyrst xal seyn:

181  PRIMUS JUDEUS. A, felawys, beware what 3e do to ŝis man,
182  For he prophecye weyl kan.

183  SECUNDUS JUDEUS. ŝat xal be asayd be ŝis batte.

Et percuciet super caput.

184  What, ŝu Jesus, ho 3aff ŝe ŝat?

185  TERCIUS JUDEUS. Whar, whar! Now wole I
186  Wetyn how he can prophecy—
187  Ho was ŝat?

188  QUARTUS JUDEUS. A, and now wole I a newe game begynne
189  ŝat we mon pley at, all ŝat am hereinne:

190  Whele and pylle, whele and pylle,
191  Comyth to halle hoso wylle—
192  Ho was ŝat?

Here xal ŝe woman come to [ŝe] Jewys and seyn:

193  PRIMA ANCILLA What, serys, how take 3e on with ŝis man?
194  Se 3e not on of hese dysciplys, how he beheldyth 3ou ŝan?

Here xal ŝe tother woman seyn to Petyr:

195  SECUNDA ANCILLA A, good man, mesemyth be ŝe
196  ŝat ŝu on of hese dysciplys xulde be.

197  PETRUS. A, woman, I sey nevyr er his man
198  Syn ŝat ŝis werd fyrst began.

Et cantabit gallus.

199  PRIMA ANCILLA What? ŝu mayst not sey nay—ŝu art on of hese men!
200  Be ŝi face wel we may ŝe ken.

201  PETRUS. Woman, ŝu seyst amys of me;
202  I knowe hym not, so mote I the.

203  PRIMUS JUDEUS A, fela myn, wel met,
204  For my cosynys ere ŝu of smet.

205  Whan we ŝi maystyr in ŝe 3erd toke,
206  ŝan all ŝi felawys hym forsoke;

207  And now ŝu mayst not hym forsake,
208  For ŝu art of Galylé, I vndyrtake.

209  PETRUS. Sere, I knowe hym not, be hym ŝat made me!
210  And 3e wole me beleve for an oth,
211  I take record of all his compayné
212  ŝat I sey to 3ow is soth.

Et cantabit gallus. And ŝan Jesus xal lokyn on Petyr, and Petyr xal wepyn; and ŝan he xal gon out and seyn:

213  A, weelaway! Weelaway! Fals hert, why whylt ŝu not brest,
214  Syn ŝi maystyr so cowardly ŝu hast forsake?
215  Alas, qwher xal I now on erthe rest
216  Tyl he of his mercy to grace wole me take?

217  I haue forsake my maystyr and my Lord, Jesu,
218  Thre tymes, as he tolde me ŝat I xuld do ŝe same.
219  Wherfore I may not haue sorwe anow—
220  I, synful creature, am so mech to blame!

221  Whan I herd ŝe cok crowyn, he kest on me a loke
222  As who seyth, “Bethynke ŝe what I seyd before.”
223  Alas ŝe tyme ŝat I evyr hym forsoke!
224  And so wyl I thynkyn from hens evyrmore.